Kapanış Seansı Nedir? Borsa İstanbul Kapanış Seansı Aşamaları ve Saatleri
Kapanış seansı, Borsa İstanbul'da normal seansın ardından, gün içinde eşleşmeyen emirlerin tek bir fiyat üzerinden eşleştirildiği kısa bir seans bölümüdür. Pay Piyasası'nda kapanış fiyatından işlemler ve tek fiyattan işlemler uygulamaları 2 Mart 2012 tarihinden itibaren devrededir. Kapanış seansı 18:01'de başlar, 18:10'da biter ve üç aşamadan oluşur.
Kapanış seansı nedir?
Kapanış seansı, normal seans sürecinden kalan tüm emirlerin aktarılmasıyla işler. Belirlenmiş zaman dilimi boyunca yeni emirler de hiçbir eşleşme yapılmaksızın Sistem'e kabul edilir. Süre sonunda, en yüksek miktarda işlemin gerçekleşmesini sağlayan tek bir fiyat seviyesi hesaplanır; bu seviyeye Kapanış Seansı Fiyatı denir. Tüm işlemler bu tek fiyattan gerçekleştirilir. Bu yüzden kapanış seansı, tek fiyat yöntemiyle işlem yapılan bir seans bölümüdür.
Her araç kapanış seansına dahil değildir: Borsa yatırım fonları, varantlar, sertifikalar ile temerrüt işlem sıraları ve yeni pay alma hakları kapanış seansına dahil edilmez.
Kapanış seansının üç aşaması
- Emir toplama aşaması: 4 dakika, 18:01 – 18:05
- Fiyat belirleme ve kapanış seansı işlemleri aşaması: 2 dakika, 18:05 – 18:07
- Kapanış fiyatından / tek fiyattan işlemler aşaması: 2 dakika, 18:08 – 18:10
1. Aşama: Emir toplama (18:01 – 18:05)
Bu aşamada, kapanış seansına dahil kıymetlerde bekleyen (pasif) emirlere ek olarak, kapanış seansında fiyat belirlemeye yönelik yeni alış ve satış emirleri Sistem'e iletilir; ancak emirler henüz eşleştirilmez. 4 dakikalık süre boyunca kapanış seansı için emir toplanır. İletilmiş emirler, mevcut kurallar dahilinde değiştirilebilir ya da iptal edilebilir. Borsa İstanbul'un benzer emir toplama uygulamasını ayrı bir yazıda anlattık.
Bu aşamada girilebilen emirler şunlardır: açığa satış emri, limit emir, piyasa emri, piyasadan limite, KİE ve dengeleyici emirler. Kotasyon emirleri girilebilir, değiştirilebilir, iptal edilebilir. Emirler üzerinde miktar ve fiyat değişikliği yapılabilir; geçerlilik süreleri de değiştirilebilir. Özel işlem bildirimi yapılamaz. Ayrıca denge (teorik eşleşme) fiyatı, denge miktarı ve denge fiyatından karşılanmayan emir miktarları yayımlanır. Emir çeşitlerini merak ediyorsanız emir türleri yazımıza göz atabilirsiniz.
2. Aşama: Kapanış fiyatı belirleme ve işlemler (18:05 – 18:07)
Bu aşamada, kapanış seansında emir toplanmış olan işlem sıralarında kapanış fiyatı belirlenir ve belirlenen fiyattan işlemler gerçekleştirilir. Sürekli işlemden aktarılmış emirler ile emir toplama sürecinde Sistem'e iletilmiş emirler, belirlenen kapanış seansı fiyatından eşleştirilir. Belirlenen bu fiyat, ilgili işlem sırasının kapanış fiyatıdır.
Bu 2 dakikada yeni emir girişi yapılamaz; bekleyen emirler değiştirilemez, bölünemez ve iptal edilemez. Gerçekleşen işlemler ve kapanış seansı fiyatları, hem temsilci ekranlarından hem de veri yayın kuruluşlarının ekranlarından izlenebilir.
3. Aşama: Kapanış fiyatından işlemler (18:08 – 18:10)
Son aşamada, ilgili kıymette en son gerçekleşen işlem fiyatıyla sınırlı olmak üzere Sistem'e yeni emir girilebilir. Kapanış seansında işlem görmeyip bu aşamaya aktarılmış pasif emirlerle ya da bu aşamada girilen emirlerle, öncelik kuralları çerçevesinde karşılaşarak işlemler gerçekleştirilir.
Bu aşama 2 dakika sürer. Yeni alış ve satış emirleri yalnızca gerçekleşen en son işlem fiyatından girilebilir. Aynı fiyattaki bir pasif emirle karşılaşırsa emir, öncelik sırasına göre işleme dönüşür; işlem görmezse öncelik kuralları çerçevesinde pasif emir olarak beklemeye devam eder. Bu seans durumunda limit fiyatlı emirlere izin verilir (Fill and Kill ve açığa satış emirleri dâhil). Kotasyon emirleri girilebilir, değiştirilebilir, iptal edilebilir. Son işlem fiyatına eşit emirlerde miktar artırma ve azaltma yapılabilir; son işlem fiyatından farklı fiyatta bekleyen emirlerde miktar artırmaya izin verilmez, azaltmaya izin verilir.
Kapanış seansında fiyat marjı: ±%3 kuralı
Kapanış seansında bir sermaye piyasası aracına girilen emirlerin fiyatları, o araçta gerçekleşen son normal emir işlem fiyatının ±%3'ünden daha fazla farklı olamaz. %3 marj uygulanarak bulunan üst fiyat en yakın aşağı fiyat adımına, alt fiyat ise en yakın yukarı fiyat adımına yuvarlanarak belirlenir. Serbest marjlı payların kapanış seansında da son işlem fiyatına göre ±%3 fiyat marjı uygulanır.
Ne var ki kapanış seansında ±%3 fiyat marjı uygulansa da, bir araçta o gün için hesaplanan baz fiyata göre belirlenmiş ±%20'lik fiyat değişim sınırlarının dışında bir fiyattan emir girilmesine izin verilmez. Örnek: Bir payda günün baz fiyatı 3,00 TL, fiyat değişim sınırları 2,40 TL – 3,60 TL olsun. Bu payın kapanış seansı öncesindeki son işlem fiyatı 3,58 TL ise, %3 marj kapsamında girilebilecek minimum emir fiyatı 3,48 TL, maksimum emir fiyatı 3,60 TL olur (%20'lik fiyat marjına göre hesaplanan günlük alt veya üst fiyat limiti geçilemez). İŞKUR.E gibi farklı marj uygulanan paylarda ise o gün geçerli olan fiyat limitleri dikkate alınır. Günlük fiyat sınırlarını ve ani hareketlere karşı borsanın kullandığı mekanizmaları merak ediyorsanız devre kesici nedir yazımızı okuyabilirsiniz.
±%3 marjı ne zaman uygulanmaz?
Bir sermaye piyasası aracının emir defterinde, kapanış seansına aktarılan emirler arasında son işlem fiyatının ±%3'ü içerisinde belirlenen kapanış seansı üst fiyat sınırından daha yüksek bir fiyattan alış emri ya da alt fiyat sınırından daha düşük bir fiyattan satış emri bulunuyorsa, bu araçta ilgili seansın baz fiyatına göre hesaplanmış, o gün için geçerli olan fiyat değişim sınırları uygulanır; son işlem fiyatına göre ±%3 marjla hesaplanan sınırlar kullanılmaz.
Örnek: Bir payda son işlem fiyatının 4,00 TL olduğunu düşünelim. Kapanış seansındaki fiyat marjları 3,88 TL – 4,12 TL olur. Kapanış seansına aktarılan emirler arasında 4,12 TL'den daha yüksek bir fiyattan alış emri ya da 3,88 TL'den daha düşük bir fiyattan satış emri bulunuyorsa, kapanış seansında ±%3 fiyat marjı uygulanmaz; yalnızca payın baz fiyatını esas alan ±%20 günlük fiyat değişim sınırları geçerli olur.
Pratik özet
Emrinizi kapanış seansına taşımak istiyorsanız aşamaları bilin: 18:01–18:05 arasındaki emir toplama aşamasında emrinizi girebilir, kurallar dâhilinde değiştirebilir ya da iptal edebilirsiniz. 18:05–18:07 arasında hiçbir müdahale mümkün değildir; kapanış fiyatı belirlenip işlemler gerçekleşir. Son aşamada ise yalnızca son işlem fiyatından yeni emir verebilirsiniz. Marj tarafında da özet basittir: kapanış seansında ±%3 marj esastır, ama günlük ±%20 sınırı asla aşılamaz. Borsaya yeni adım atıyorsanız borsaya nasıl başlanır rehberiyle temelleri öğrenmek işinizi kolaylaştırır.