BIST Emir Toplama Nedir? Açılış Fiyatı ve Tek Fiyat Yöntemi
Emir toplama, borsada seans açılış fiyatlarını belirlemek için yapılan bir ön hazırlık dönemidir. Kısaca bir ön seans gibi düşünebilirsiniz. Bu yazıda emir toplamanın nasıl işlediğini, açılış fiyatının nasıl belirlendiğini ve tek fiyat yöntemiyle ilişkisini anlatıyoruz.
Borsaya yeni başladıysanız, önce borsaya nasıl başlanır yazımıza bakmanızı öneririz.
Emir Toplama Aşaması
Emir toplama aşaması, seans başlamadan 20 dakika önce başlar (2020 Haziran dönemi düzenine göre). Emir toplama başladıktan sonra, borsa seans başlayınca gerçekleşmek üzere istediğiniz emirleri girebilirsiniz. Girdiğiniz emirleri bu aşamada silebilir veya güncelleyebilirsiniz.
Bu süreçte seans başlayana kadar fiyat kademeleri yayınlanmaz ve emirler gerçekleşmez.
Fiyatların Belirlenmesi ve Açılış İşlemleri Aşaması (seansa 5 dakika kala)
Seansın açılışına 5 dakika kala, emir toplama süresinde iletilen emirler için emir düzenleme, yeni emir girişi veya emir silme gibi işlemler kabul edilmez. Bu süreçte gelen emirler ise açılış seansına iletilmek üzere bekletilir. Bekletilen bu emirler normal emirler gibi silinebilir ve düzeltilebilir.
BİST, en çok işlem miktarının (lot hacim) gerçekleşmesini sağlayan kademeyi belirler ve hisse fiyatı bu kademeden açılır. Bu kademe fiyatı açılış fiyatı olarak tanımlanır.
Burada önemli bir detay var: Emir toplamada belirtilen limit fiyatlı emirlerden, alıcı ve satıcı eşleşmesi olan kadarı, açılış fiyatı belirlendikten sonra gerçekleşir ve yatırımcıların hesaplarında emirlerinin gerçekleştiği bilgisi gösterilir. "Açılış fiyatlı" emir tipinde gönderilen emirler ise seans başlamadan iptal edilir. Yani emriniz gerçekleşmiyorsa ve seansa aktarılmayıp iptal edilmesini istiyorsanız, açılış fiyatlı emir girebilirsiniz.
Tek Fiyat Yöntemi Nedir?
Sık sık duyduğumuz tek fiyat yöntemi, yukarıda anlattığımız fiyat belirlenmesi ve açılış aşamasındaki durumun aynısıdır. BİST'in tek fiyat yönetimi uyguladığı hisselerde anlık emir eşleme yapılmaz. Önce emirler toplanır; ardından en çok lot takasının gerçekleşmesi mümkün olan en uygun kademede fiyat belirlenir ve emirler gerçekleştirilir. C grubu hisseleri tek fiyat yönetimi ile borsada işlem görür.
Tek fiyat yönetiminin çalışma mantığında kaçırılmaması gereken bir nokta vardır ve bu detay, açılıştaki emir toplamadan farklıdır: Diyelim ki 5 TL üzerinden emir eşleme yapılacak bir hisseye 6 TL fiyattan alım emri girdiniz ve bir satıcı da aynı hisseye 4 TL fiyatla satım emri verdi. Bu durumda alım emriniz 5 TL üzerinden gerçekleşir ve aradaki fark hesabınıza geri iletilir.
Emir toplama neden önemlidir?
Emir toplama, açılışta fiyatların dengeli biçimde oluşmasını sağlar. Aynı yöntem, piyasa sert şekilde hareket ettiğinde Borsa İstanbul'un devreye soktuğu güvenlik uygulaması olan devre kesici çalıştığında da kullanılır: hisse geçici olarak emir toplama sürecine alınır. Emir verirken hangi talimatları kullanabileceğinizi merak ediyorsanız emir türleri yazımıza göz atabilirsiniz.
Özetle: Seans öncesi toplanan emirler, açılışa 5 dakika kala kilitlenir ve en çok lotun döneceği kademe açılış fiyatı olur. Gerçekleşmeyen emrinizin otomatik iptal olmasını istiyorsanız "açılış fiyatlı" emir tipini seçin. Tek fiyatlı hisselerde ise eşleşme, toplanan emirlere göre belirlenen tek fiyattan yapılır; alım için daha iyi bir fiyat verseniz bile aradaki fark hesabınıza iade edilir.