Kredili İşlem, Açığa Satış ve Menkul Kıymet Ödünç İşlemleri
Açığa satış, elinizde bulunmayan bir sermaye piyasası aracının satılması ya da satış emri verilmesidir. Kredili alım ve açığa satış ise her araçta yapılamaz; yalnızca borsanın belirlediği listedeki paylar ve fonlar bu işlemlere konu olabilir. Bu yazıda açığa satışın ne olduğunu ve kapsam kurallarını sade bir dille anlatıyoruz.
Açığa satış ne demek?
Açığa satış işlemi, sahip olunmayan sermaye piyasası araçlarının satılmasını ya da satışına ilişkin emrin verilmesini ifade eder. Örnek verelim: Yıldız Pazar'da işlem gören bir payın fiyatının düşeceğini düşünüyorsunuz ama elinizde bu pay yok. Yine de satış yönünde emir girerseniz, bu bir açığa satış adımıdır. Ayrıca satışa ilişkin takas yükümlülüğünün, ödünç alınan sermaye piyasası araçları ile yerine getirilmesi de açığa satış sayılır.
Emrinizi baştan "açığa satış" olarak girmelisiniz
Açığa satış işlemi gerçekleştirebilmek için emrin baştan açığa satış emri olarak girilmesi gerekir. Yani normal bir satış emri sonradan açığa satışa dönüşmez; işlem türünü emri verirken seçersiniz. Gerçekleşen açığa satış işlemleri de gizli kalmaz: Günlük Bülten'de pay bazında, her fiyat seviyesinde miktar ve sözleşme adedi belirtilerek ilan edilir. Emir türlerini merak ediyorsanız emir türleri yazımıza göz atabilirsiniz.
Hangi araçlarda kredili alım ve açığa satış yapılabilir?
"Kredili Menkul Kıymet ve Açığa Satış İşlemlerine Konu Olan Menkul Kıymet Listesi"; GİP, PÖİP ve YİP hariç tutularak, BİAŞ Pay Piyasası pazarlarında işlem gören tüm payları ve BYF'leri kapsayacak şekilde belirlenmiştir. Buna göre, Yıldız Pazar ve Ana Pazar'da işlem gören paylar ile buna ek olarak BYF'ler hem kredili alıma hem de açığa satış işlemine konu olabilir. Borsa piyasalarının genel işleyişini bilmiyorsanız önce borsa nedir yazımıza bakmanızı öneririz.
Kredili alım ve açığa satışın yapılamadığı araçlar
Aşağıdaki araçlarda kredili alım ve açığa satış işlemi yapılamaz:
- Varantlar,
- Sertifikalar,
- Sahipliğe dayalı kira sertifikaları,
- Gayrimenkul yatırım fonları,
- Girişim sermayesi yatırım fonları.
Gayrimenkul sertifikalarında ise durum farklıdır: kredili alım yapılabilmekle birlikte açığa satış işlemi yapılamaz.
Pratik özet
Açığa satış, sahip olmadığınız bir aracın satılması ya da satış emri verilmesidir ve emrin baştan bu türde girilmesi şarttır. Kredili alım ve açığa satış; Yıldız Pazar ile Ana Pazar paylarına ve BYF'lere açıktır. Varant, sertifika, sahipliğe dayalı kira sertifikası, gayrimenkul yatırım fonu ve girişim sermayesi yatırım fonunda bu işlemler yapılamaz; gayrimenkul sertifikasında ise yalnızca kredili alım mümkündür. Bu işlem türleri yeni başlayanlar için karmaşık olabilir; önce borsaya nasıl başlanır rehberiyle temelleri öğrenmek işinizi kolaylaştırır.