Hisse senedi borsasında Açığa Satış nedir?
Bir hisse senedi alırken temelde, bir şirketin karlılığının artacağını ve daha değerli bir şirket olacağını varsayarak hisse senedini alırız. Peki bir şirketin değer kaybedeceğini tahmin edebiliyorsak, bu tahmini değerlendiremez miyiz? Açığa satış, tam da bu sorudan doğan bir işlemdir: ödünç aldığınız hisseyi satıp fiyat düşünce ucuza geri alarak kazanç elde etmeye çalışırsınız.
Açığa satışın mantığı nedir?
Açığa satış işlemi yaparken elimizde bulunmayan bir hisseyi ödünç alıyoruz. Bu ödünç aldığımız hisseyi satıyoruz. Amacımız, hisseyi daha düşük bir fiyattan tekrar alabilmek. İşlemi yaparken, hisseyi tekrar alıp borcumuzu ödeyeceğimize de söz vermiş oluyoruz. Hisse fiyatı düşerse aradaki fark bize kar olarak kalır; yükselirse zarar ederiz. Yani borsada herkes yükselişten kazanmak zorunda değildir: düşüş de bir fırsata dönüşebilir.
Kayıp neden sınırsızdır?
Açığa satıştaki potansiyel kayıp sınırsızdır. Çünkü bir hissenin fiyatının yukarı doğru sınırı yoktur. Satıcının bu kayıpları absorbe etmek, yani karşılayabilmek için bir teminat vermesi gerekir. Zarar ettikçe, pozisyonunu korumak için tekrar tekrar teminat yatırması da gerekebilir.
Ödünç alma tarafı nasıl işler?
Satıcı, açığa satışta hissenin alıcılara teslimatını gerçekleştirmek için menkul kıymetleri ödünç almak zorundadır. Bazı durumlarda satıcı, menkul kıymetleri ödünç almak için bir ücret ödemelidir. Menkul kıymetler ödünç verilmemiş olsaydı borç verenin alacağı nakit iadeler için de ek bir geri ödeme yapması gerekebilir. Yani açığa satışta başkalarının hisselerini kiralamış ve onunla oynamış oluyorsunuz.
Borsa İstanbul'da açığa satış nasıl yapılıyor?
Şu anda Takasbank, Borsa İstanbul'da (BİST) açığa satış yapmak isteyen yatırımcılara, devam eden seans içinde hisse ödünç verme işlemini kendisi yapıyor ve seans bitiminde ödünç verdiği hisselerin iadesini istiyor. Bu hareketle beraber Türkiye'de gün içi açığa satış işlemleri, ekstra kira masrafı olmaksızın yapılabiliyor. Takasbank, seans bitiminde borcunuzu ödemenizi istiyor. Takasbank ödünç pay piyasası yönergesine bu cümleye tıklayarak ulaşabilirsiniz.
Teoride kendiniz de yapabilir misiniz?
Açığa satış işleminin temelindeki mantık basit ve kendiniz de yapabilirsiniz. Uzun vadeli bir yatırımcıdan hisse senedini kiralayarak, virman yolu ile hesabınıza alıp, bir kira sözleşmesi ve makul bir ücret ile açığa satış işlemini teorik olarak yapabilirsiniz. Kira sürenizin sonunda hisseleri iade etmeniz gerekmektedir. Kira süreniz boyunca da anlaştığınız kira ücretini ödemelisiniz. Bence aylık kira bedeli, kiralanan hisse senedinin ederinin altmışta birinden çok olmamalıdır. Kira süresi içinde hissede kazanılması gereken bir temettü ödemesi varsa, yapılması gereken maddi kazanımların giderilmesi de bedele eklenebilir.
Teorinin dışında gerçek hayatta ise, bu hisse kiralama işlemini yapacağınız uzun vadeli yatırımcıyı bulmanız ve ikna etmeniz zor olacağından, bu düşünceniz konusunda aracı kurumunuzdan yardım isteyebilirsiniz. Bence 50 bin TL ve altında kalan işlemlerde bu teklife sıcak bakmayabilirler (yazar bu rakamı tahminî olarak vermiştir), siz yine de teklifinizi yapmaktan çekinmeyin.
Pratik tavsiye: Açığa satış, kaybı sınırsız olabilen ileri seviye bir işlemdir. Yeni başlayanlar önce borsaya nasıl başlanır adımlarını atmayı ve emir türleri nasıl çalışır öğrenmeyi denesin; açığa satışa ancak mekanizmayı ve teminat sistemini tam anladıktan sonra yaklaşsın.