Top-Down Analiz Nedir? Pazar Büyüklüğü ve Pazar Payı ile Analiz
Top-down analiz, finansal analizin pazarın büyüklüğü ve pazar payı ile başlayan bir türüdür. Önce büyük resme, yani şirketin içinde faaliyet gösterdiği pazarın büyüklüğüne ve şirketin bu pazardaki payına bakar. Türkçesi "yukarıdan aşağı analiz" olarak çevrilebilir.
Top-Down Analiz Nasıl Yapılır?
Bu analizi yapmak için önce ilgilendiğiniz sektörün büyüklüğünü ve hangi şirketlerin pazar payına sahip olduğunu belirlemeniz gerekir. Sonra bu şirketlerin finansal verilerini araştırıp kıyaslarsınız. Bu veriler arasında gelir, net kâr, FAVÖK (faiz, vergi, amortisman ve itfa öncesi kâr) ve hisse başına kâr gibi göstergeler yer alır.
Hesaplama için birçok farklı yöntem kullanılabilir. Ancak genellikle pazarın büyüklüğü ile şirketin pazar payı (veya tahmini pazar payı) arasındaki oran hesaplanır. Bu oran, şirketin pazarın ne kadarını kontrol ettiğini gösterir. Yatırımcı bu sayede, şirketin performansının sektör ortalamasından iyi mi yoksa kötü mü olduğunu belirleyebilir. Oranı yorumlarken şirketin bilanço gücünü de hesaba katın; cari oran şirketin kısa vadeli ödeme gücünü gösterir.
Yatırımcı Bu Analizi Nasıl Kullanır?
Top-down analiz, yatırımcıların bir şirketin finansal performansını değerlendirmesine ve potansiyel yatırım fırsatlarını belirlemesine yardımcı olur. Mantık basittir: Sektörde büyüme potansiyeli yüksek bir şirketin, pazar payını artırması ve daha fazla kâr elde etmesi beklenir. Bu nedenle yatırımcılar bu şirketin hisselerini alabilir. Büyüme potansiyelinin düşük olduğu bir durumdaysa, yatırımcılar o sektördeki şirketlerin hisselerini satmayı tercih edebilir.
Örnek: Havacılık sektörünü inceliyorsunuz. Önce Türkiye sivil havacılık pazarının büyüklüğüne, sonra THYAO gibi havayolu şirketlerinin bu pazardaki paylarına bakarsınız. Benzer şirketlerin pazar payları yan yana konunca, hangi şirketin güçlü olduğu daha net görülür. Aday belirledikten sonra şirketin varlıklarını ne kadar verimli kullandığını varlık devir hızı oranıyla da kontrol edebilirsiniz.
Hangi Sektörlerde Tercih Edilir?
Bu yaklaşım, makroekonomik faktörlerin belirleyici olduğu sektörlerde yaygın olarak kullanılır. Yani faiz, kur veya ekonomik büyüme gibi büyük tablonun sektörü doğrudan etkilediği alanlarda önce o tabloya bakmak mantıklıdır. Yönü ters çevirmek de mümkündür: bottom-up analiz ise pazardan değil, doğrudan şirketin kendi gelir kalemlerinden başlar. İki yöntem birlikte kullanıldığında resim iki taraftan görülür.
Diğer Oranlarla Birlikte Değerlendirin
Pazar payı tek başına yeterli değildir. Getiri tarafını muhasebe getiri oranı gibi göstergelerle de ölçebilirsiniz. Böylece şirketi hem pazar içinde hem de kendi rakamları içinde değerlendirmiş olursunuz.
Dikkat Edilmesi Gereken Nokta
En önemli uyarı şu: Bu göstergeler yanıltıcı olabileceği için, yalnızca bu göstergelere dayanarak alım-satım kararı vermenizi tavsiye etmiyoruz. Top-down analizi bir başlangıç noktası olarak görün; karar öncesi şirketin finansal tablolarını ve genel ekonomik görünümü de inceleyin.
Kısacası top-down analiz "önce pazar, sonra şirket" diyen bir yöntemdir. Pazarın büyüklüğünü ve şirketin payını ölçerek işe başlar; gelir, net kâr, FAVÖK ve hisse başına kâr verileriyle derinleşir. BIST'te bir hisseyi incelemeden önce hangi pazarda ve o pazarda ne kadar güçlü olduğunu sormak, size sağlam bir analiz çerçevesi kazandırır.